Through Rupture and Belonging: Interview with Nermine El Ansari

Through Rupture and Belonging: Interview with Nermine El Ansari

Through Rupture and Belonging: Interview with Nermine El Ansari

The body carries memories; we remember things that seem unconnected but are associated through the reminiscence of something distantly familiar. Social geography, collective, and personal memory are the keywords to approaching Nermine El Ansari’s art practice. She explores how we connect to places through the memories we carry within our bodies (or mental spaces) through drawing, print, video art, installations, and performances.

El Ansari (b. 1975) is a French-born Egyptian visual artist who has lived and worked in Reykjavík, Iceland, for eight years. During that time, she has become an integral part of the community of artists working and living in Iceland by being a board member of the Living Art Museum, participating in Komd’inn, a public programming initiative at Gerðarsafn, Kópavogur and teaching at the LungA Art School, Myndlistarskólinn. Currently, she is doing a residency at Skaftfell Art Center, Seyðisfjörður, where she will focus on the idea of displacement.

I spoke to Nermine El Ansari about her current residency, practice, recent works, engagement with cultural institutions, and public programming.

I want to start by discussing your intentions, hopes, and dreams during the Skaftfell residency. What are you planning on working on?

My project explores ways to give new forms of visual expression to ideas of displacement and exile, to seek a deeper understanding of isolation and the eternal search for a place to truly belong. The project is inspired by my personal experiences going through multiple relocations since childhood. Inspiration is also drawn from those asylum seekers who sought refuge in Iceland, whose stories I have been able to bear witness to since 2015 as an interpreter (from Arabic, Spanish to English) at the LGBTQ organisation in Reykjavik and the government immigration office. The asylum seekers’ stories echo through my work: the intense rupture brought about by separating from one’s homeland and the memories—set against a new, unfamiliar land. In creating an imaginary scenery crossing geographical and emotional borders, I aim to cultivate understanding and empathy, reminding us that belonging is a shared human quest. The project will be undertaken in a six-week residency at Skaftfell Art Center in Seyðisfjörður from October 15-November 30 and culminate in an exhibition in the Skaftfell Gallery.

In your work, you often deal with topics of memory. Why did you start being interested in memory? Has it always been the concept you work on within your visual art?

To answer this question, I have to be personal, go back to memory, and analyse my situation. At one point in my career, I shifted my focus from working with the body and its distorted human and animal forms to social geography and memory. I grew up in a multicultural environment between Paris, where I was born, and Cairo, where my parents are from. I constantly travelled between these two cities from a very young age. At 19, after completing my first year at the Fine Arts School of Cairo, I left to study art in Paris, where I stayed for eight years.

During this period, I started using the body as the main subject in my work. My interest in body arose during the live model and morphology classes we had in the fine arts in France. Coming from Fine Arts of Cairo, a very conservative school in which the models we drew were fully covered, I found myself in a classroom with many different nude models changing position every few minutes for three hours. The change in methods was already fascinating, a radical change.

Arab culture is very bashful about the female and male body, to the point where the body becomes this invisible presence that wanders from place to place. I grew up in two very different cultures (Egyptian and French) in their tradition, religion, and beliefs, where the thoughts and forms of education are sometimes almost in total opposition. As a child, I had to combine them and adapt to my environment. I call this phenomenon the journey of the distorted body. In this case, examining the human form was an integral part of the concept of identity that I circumvented by studies of the body in its most human state up to the bestiary.

On my return to Cairo in 2002, much geopolitical upheaval took place in the Middle East following the attacks of September 11 (the collapse of the World Trade Center). When the 2003 invasion of Iraq turned into the Iraq war for almost a decade and ‘the Arab spring’, a series of revolutions spread across much of the Arab countries, including Egypt, back in Cairo felt like being in an explosive city (region) with the very bad and very good all together maybe like the weather in Iceland when it gets extreme with the storm hail snow rain. You can hardly walk in the street, and your face hurts because of the hail mixed with the storm that whips the skin of your face. It’s the intense moment where all kinds of emotions come between love and hate. The environment or social geography slowly replaced the human and bestial physicality as an object of study for identity.

Memory is an imprint of something that no longer exists in its physical form but remains in people’s minds and is inherited from person to person, making it last over time, from past to present to future. I’m intrigued by its time duration and ability to shape the future of spaces, locations, regions, and individuals.

In your most recent work, Fleeting Remembrance, Erroneous Image (2020), memory plays an integral role. Can you tell me more about how that work came to be?

Fleeting Remembrance, Erroneous Image, is a performance that results from a long work process. The starting point was while I lived in Cairo during a curfew period set up by the army following the Rabaa massacre in August 2013. I started making a series of drawings in which I had to remember a specific childhood memory before age ten and try to redraw it as I saw it in my mind.

In 2014, I applied to an art residency in Iceland (SIM) to meet other artists in different contexts and to ask them to do the same exercise. It was an excellent introduction to Icelandic culture because you go directly deep into culture when you speak with people about their childhood memories.

Later, I asked many artists from Egypt and other countries to do the same and to meet to discuss the images we made, not to mention the memories. As we discussed the images, I was taking notes on what we were saying about each. Afterwards, I wrote a short text for each image inspired by our discussions. Then, I concentrated again on the series I made on A4 paper and decided to redraw them on much larger formats. During this process, I no longer thought of the memory but only of reproducing the small drawing on a larger scale. As a result, some of these drawings have been reproduced three or four times and have yet to be identical. Lastly, I created a narration between these drawings and images found on Google by associating them. This work was first presented as a solo exhibition at SIM Gallery in 2018 under the title Memory Spring, co-curated by Erin Honeycutt.

In 2020, I was commissioned to present a performance at the Mucem, Museum of European and Mediterranean Civilisations auditorium in Marseille (France). I transformed this work into a visual and auditory performance. I collaborated with Adam Switala, musician, composer, and researcher, and Piotr Pawlus, filmmaker and photographer. I first collected the drawings depicting memories, then the photos and documents from Google. I created new associations of images for storytelling that were aimed to be projected on two screens of different formats. Then, I reworked the texts for the auditory, sound, and performance parts. Unfortunately, this work was only broadcast via video streaming due to the lockdown restrictions (COVID period), which resumed during the last week of rehearsal at the museum auditorium. The audience consisted only of people working in the museum.

I would love to show it here in Iceland and have the artists who collaborated be a part of the performance; that would be a big dream. It would be performed in English, but it may also be nice to have Arabic and Icelandic since I worked with Icelandic and Egyptian artists and played with the languages.

The concept of identity is powerful within this work and is a theme that runs through most of my work. I like to question the idea of individual and national identities, for example, why there are so many physical and cultural borders between people and countries. When you return to the origin of childhood memories, you realise how many similarities we have.

Identity also played a significant role in your event with Komd’inn where you interviewed and interpreted Sara Mia about her experience of moving to Iceland.

When Helena, one of the programmers of Komd’inn, told me about Habibi Collective, a collection of movies from the Middle East collected by Róisín Tapponi, which were mainly made by women, I got very interested. Tapponi is a young Iraqi-Irish researcher living in London, we thought it would be exciting to show a movie from Habibi Collective in Gerðarsafn and organise an event.

Spontaneously, I thought of selecting a movie about transgender in the Middle East, and I thought about a very good friend of mine, Sara Mia, who is the first transgender person from the Middle East who has been received by Iceland. She didn’t come as a refugee. We met in Iceland when I arrived in 2015. She is the first foreigner transgender person in Iceland to go through the process of changing her gender and national identity, and she gained Icelandic citizenship after three years. Changing gender identity was also new in Iceland for Icelanders in 2014; the laws were finalised in 2019.

I work as an interpreter for Samtökin 78, one of my first jobs in Iceland, incidentally. I have worked there since 2015, mainly interpreting for Arab queer people seeking asylum in Iceland. I first worked with Sara, who arrived in Iceland in 2014. When Samtökin 78 reached out to me, I had only been in Iceland for a few months when they asked me whether I was willing to be an interpreter for her with a social worker.

Before the meeting with the social worker and Sara, I was taking Icelandic courses at the Tincan Factory school, and in the class, I found myself with Sara, but we didn’t know each other. Slowly, during the break, we started to find out that I would be her interpreter. The first time we met was a very special and serendipitous moment. In the coming months, we met a lot in Samtökin, doing many sessions, which was a deep and serious period, working with her and the social worker while she was in the process of changing her gender and identity, applying for Icelandic citizenship. We became close friends throughout the process, which was an intense experience. It wasn’t the first time I got to know someone who was transgender, but it was the first time that I got to hear and learn about the experience in such a profound way.

When Habibi Collective suggested that we would show a 90s documentary Cinema Fouad from Mohamed Soueid, about a transgender person living in Lebanon, it matched so well to have a conversation with Sara. She is very involved in the queer community, and she directly made the connection with Lebanon because she goes back there a lot and speaks openly about it. However, Sara is very far from the art scene and didn’t immediately feel comfortable speaking in a museum, but after watching the movie together, she found many similarities to her experience and became more convinced and enthusiastic about the event. Not only because transgender is an issue in the Middle East, but the whole discussion is still taboo in Iceland as well. We decided not to talk only about her experience but about the film and the conflations with her experience.

Our talk was in Arabic, but I was simultaneously interpreting it into English for the audience since telling one’s story is always more comfortable and better in one’s native language. Moreover, there aren’t enough events around the arts in Iceland that present or discuss other cultures or are programmed in languages other than English or Icelandic. It’s not because there aren’t people from Asia or the Middle East here; there are other reasons. Sara and I were both pleased with the event, which went very well. I hope more experimental events like this will take place in the future because they give platforms to people like Sara who have meaningful experiences to share.

From Komd’inn event with Sara Mia, 2022

From Komd’inn event with Sara Mia, 2022

From Nermine El Ansari’s performance Fleeting Remembrance, Erroneous Image, 2020

From Nermine El Ansari’s performance Fleeting Remembrance, Erroneous Image, 2020

From Nermine El Ansari’s performance Fleeting Remembrance, Erroneous Image, 2020

From Nermine El Ansari’s performance Fleeting Remembrance, Erroneous Image, 2020

From Nermine El Ansari’s performance Fleeting Remembrance, Erroneous Image, 2020

From Nermine El Ansari’s performance Fleeting Remembrance, Erroneous Image, 2020

Eva Lín Vilhjálmsdóttir

Photos from Komd’inn by Vikram Pradhan.
Photos from Nermine El Ansari’s performance, courtesy of the artist.

Veröld út af fyrir sig – Samfélag skynjandi vera í Hafnarborg

Veröld út af fyrir sig – Samfélag skynjandi vera í Hafnarborg

Veröld út af fyrir sig – Samfélag skynjandi vera í Hafnarborg

Sýningin Samfélag skynjandi vera í Hafnarborg leikur sér með hinn breiða heim skynjunarinnar og mismunandi blæbrigði samfélagsins. Undir yfirskriftinni að hvetja til róttækrar samkenndar (e. radical empathy) sem og að gefa ósögðum sögum rödd býður sýningin upp á veröld upplifana út af fyrir sig. Sýningastýrð af Wiolu Ujazdowska og Hubert Gromny, er hún ellefta haustsýning Hafnarborgar, en haustsýningarnar gefa nýjum sýningarstjórum kost á að sýningastýra.

Alls taka tuttugu listamenn þátt í sýningunni og hún nær yfir öll rými Hafnarborgar. Hópnum tilheyra þau Agata Mickiewicz, Agnieszka Sosnowska, Andrea Ágústa Aðalsteinsdóttir, Angela Rawlings, Anna Wojtyńska, Dans Afríka Iceland, Freyja Eilíf, Gígja Jónsdóttir, Hildur Ása Henrýsdóttir, Hubert Gromny, Kathy Clark, Katrín Inga Jónsdóttir Hjördísardóttir, Melanie Ubaldo, Michelle Sáenz Burrola, Nermine El Ansari, Pétur Magnússon, Rúnar Örn Jóhönnu Marinósson, Styrmir Örn Guðmundsson, Ufuoma Overo-Tarimo og Wiola Ujazdowska.

Sýningin er fjölþætt og yfirgripsmikil; sem endurspeglast í metnaðargfullum og víðfeðmum markmiðum hennar. Eitt slíkt markmið er að hvetja til endurhugsunar sýningargesta gagnvart heiminum, vandamálum nútímans sem og sambandi okkar við náttúruna. Markmiðinu er fylgt eftir með ríkri áherslu á skynjunina en öll verk sýningarinnar endurspegla hvað listamennirnir túlka sem skynjun og hvað það sé að vera skynjandi vera. Í rýminu er stigið út fyrir ramma tungumálsins og sýningargestir eru hvattir: „hlustið með fótunum“.

Er ég gekk í gegnum sýninguna fann ég að verkin ein og sér mynduðu litla króka og kima sjálfstæðra sagna eða skilaboða. Jafnharðan og ég hafði áttað mig á einu verki var mér kippt út úr því með öðrum skilaboðum. Við fyrstu sýn virtust verkin ótengd vegna þess að rauður þráður sem batt þau saman var ekki bersýnilega til staðar. Það rann þó upp fyrir mér að það væri birtingarmynd hins eiginlega samfélags sýningarinnar. Samfélagið sem hér birtist er ekki einsleitt, stílhreint né velur það sér hvaða málefni er mikilvægast, heldur er það margbreytilegt, fjölskrúðugt og getur haldið fjölda málefna á lofti í senn.

Mörg verk sýningarinnar eru gagnvirk og leggja ríka áherslu á þátttöku: listamennirnir bjóða upp á verkefni, að stíga inn í hugarheim og dvelja þar um stund. Gígja Jónsdóttir safnar tárum í Tárabrunn, Anna Wojtyńska og Wiola Ujazdowska gefa plöntur í verki sínu Við þörfnumst öll sólar, Styrmir Örn Guðmundsson og Agata Mickiewicz bjóða gestum í hugleiðslu í verkinu Upphafið í eimingarflösku og Nermine El Ansari teiknar á landamæri í Exercise. Gagnvirknin dró mig aftur og aftur að sýningunni; þú sem sýningargestur ert skynjandi vera og þú tekur virkan þátt í að móta samfélagið sem á sýningunni birtist.

Nermine El Ansari

Agata Mickiewicz og Styrmir Örn Guðmundsson

Saman mynda verk sýningarinnar margbrotna mynd af samfélagi sem er flókið og ruglingslegt. Sýningin undirstrikar fremur en að skýra þá upplifun. Að átta sig, fóta sig í nútímanum er erfitt og sýningarstjórarnir leggja gestum ekki lið við að botna eða átta sig á því hvað fer fram að hverju sinni. Sýningartextinn er skrifaður með skapandi hætti og segir lítið sem ekkert sem getur „hjálpað“ sýningargestum við að átta sig á einstaka tengingum milli verka. Mögulega er það viljandi og af ásetningi gert.

Nokkrar paranir verka stóðu upp úr og vöktu athygli mína og umhugsun: fékk mig til þess að lifa mig inn í samfélag skynjandi vera og undirstrikuðu markmið sýningasrtjórana í mínum augum.

Melanie Ubaldo

Pólitískt verk Melanie Ubaldo „Þú ert ekki íslensk. Nafnið þitt er ekki íslenskt.“ talar sínu eigin máli. Skýli reist á sandi, sem minnir á lítið Christo og Jeanne-Claude verk, er umvafið neyðarteppi og gefst gestum kostur á að staldra við inni í skýlinu, finna lyktina af sandinum og dvelja í merkingu verksins. Skýlið er byggt samkvæmt stöðlum Sameinuðu þjóðanna um stærð slíkra neyðarskýla. Þrúgandi veruleiki nútímans er óumflýjanlegur, það er aðkallandi óleystur vandi til staðar. Vandanum er þó velt fyrir sér í fjarlægð frá flóttamönnunum, innan listasafnsins, þannig er viss fjarlægð er til staðar sem minnir á hvernig við horfum á slík mál heiman frá okkur í gegnum netið eða dagblöðin.

Katrín Inga Jónsdóttir Hjördísardóttir

Verkið er staðsett á efri hæð aðalrýmis Hafnarborgar við hlið annars verks sem kallar á þveröfugt hugarfar. ASMR hvísl og slakandi raftónlist má hlusta á sitjandi á gæru sem breidd er yfir bekk úr steypu. Verkið kallast RAW PURENESS—SELF LOVE og er eftir Katrínu Ingu Jónsdóttur Hjördísardóttur. Við upplifun verksins var ég færð inn í einbýlishús mögulega staðsett í Garðabænum. Ég var ekki viss um hvort að hér væri á ferðinni kaldhæðni eða grafalvarleg skilaboð um mikilvægi þess að stunda sjálfsást. En parað með verki Melaniu virkar það eins og einskonar refsing eða sjálfshatur. Sjálfsástin sem ég stunda persónulega heima hjá mér á þriðjudagskvöldum er orðin þrúgandi, á samt sem áður rétt á sér í sínu eigin rými sem inniheldur reyndar enga gæru. Hér virkar hún kaldranaleg, jafnvel kaldhæðin. Er hún það? Þetta er ekki sýning með svör. Kannski er sjálfhverft að stunda sjálfsást á gæru og kannski er virk iðkun sjálfsástar eina leiðin framávið, það er erfitt að segja. Það gildir þó einu að báðar hliðar eru hlutar samfélags skynjandi vera og það er leyfilegt að draga iðkunina í efa og virða hana fyrir sér í stærra samhengi.

Með þessu sniði leika sýningarstjórarnir sér með innhverfa og úthverfa þætti mannlegrar tilveru. Það er erfitt að fóta sig, að ná fókus í tilverunni og um leið og ég náði fótfestu í einu verki var mér kippt úr henni í skiptum fyrir önnur skilaboð, fleiri sögur og enn fleiri verkefni.

Rúnars Arnar Jóhönnu Marínóssonar

Gígja Jónsdóttir

Andrea Ágústa Aðalsteinsdóttir

Anna Wojtyńska og Wiola Ujazdowska

Á neðri hæð Hafnarborgar birtist slík upplifun mér með skýrum hætti: tár, leikur og náttúra fá þar að raungerast í sama rými. Í verki Andreu Ágústu Aðalsteinsdóttur Eldur og flóra brennur náttúran vegna gróðurelda en Við þörfnumst öll sólar leggur áherslu á hinn glóandi eldhnött sem veitir okkur og öllu lífríki líf. Við grátum eins og Tárabrunnur minnir á en samt sem áður er rými fyrir leik í þessu samfélagi skynjandi vera, þar sem leikföng geta öðlast líf eins og í verki Rúnars Arnar Jóhönnu Marínóssonar Sjúga og Spýta lifa og starfa.

Í innsta rými Hafnarborgar má finna tvö verk sem einnig leika sér með innhverfa hugsun og úthverfa tengingu okkar við náttúruna eða jörðina. Agata Mickiewicz er með textílverk sem kallast Schumann-ómun og er myndræn framsetning slíkrar ómunar. Schumann ómun á sér rætur að rekja til rafbylgja sem myndast út frá eldingum og eiga sér stað víðs vegar á jörðinni. En slík ómun samkvæmt ýmsum vefheimildum (sem ég get þó ekki staðfest að séu áreiðanlegar) hefur róandi áhrif á líkama okkar. Í sama rými er mynbandsverkið Upphafið í eimingarflösku: í myndbandinu er litríkum formum varpað á ófrískan maga, sem eflaust táknar upphaf og nýja byrjun og litlir kollar eru dreifðir um herbergið og gefst gestum kostur á að hugleiða við handleiðslu raddar sem hljómar í rýminu. Þessi pörun verka var einstaklega vel heppnuð og kallar á mikla umhugsun. Annars vegar er geta okkar til að slaka á og róa okkur sjálf og hins vegar er hin mögulega geta náttúrunnar til þess að hafa slík áhrif á okkur utan frá.

Heildarskynbragð sýningarinnar er yfirþyrmandi. Þó er yfirþyrmandi heldur neikvætt orð yfir upplifun mína sem best væri lýst með áreynslunni við að reyna að velta fyrir sér mörgu í einu. Og þar sem það er ekki nauðsynlega áreynslulaust að fara á listsýningu þá rann upp fyrir mér að mögulega eru ein skilaboð af mörgum sem taka má með sér af sýningunni þau að svoleiðis séu samfélög í raun og veru.

Í viðtali við Víðsjá lýsir Wiola samtímanum eins og að vera með marga glugga í vafranum sínum opna í einu sem passar vel við upplifun mína af Samfélagi skynjandi vera. Það var sem ég væri að reyna að ná utan um margar mismunandi hugsanir í senn, (sem vissulega kemur oft á tíðum fyrir mig) nema að í sýningunni var sú upplifun sett í efnislegt form og það heppnaðist einkar vel þegar ég náði að sleppa tökum á því að reyna að finna einn rauðan þráð, þema eða eitthvað eitt haldreipi sem myndi leiða mig í gegnum sýninguna.

Hugarfarið sem ég þurfti að temja mér við að melta sýninguna var þar af leiðandi gerólíkt því sem ég hef þurft að temja mér í minni eigin akademísku hugsun. Frá minni eigin reynslu af heimspeki að dæma, eina akademíska sviðið sem ég hef sjálf reynslu af, er ómögulegt að taka fyrir Samfélag skynjandi vera í einu verki. Það hefur verið gert en oftar en ekki er það í formi doðranta sem spanna mörg hundruð blaðsíður og eru verk sem taka lífstíð að lesa og botna eitthvað í. Því takast nútíma heimspekingar oftast á við sitt eigið sérsvið. Stóru spurningarnar eru smættaðar niður í viðráðanlegar einingar og tengsl þeirra á milli er svo hugsuð sem eining í sjálfri sér. Flokkanir og skilgreiningar gera viðfangsefnið viðráðanlegt, skiljanlegt og mótanlegt.

Út frá upplifun minni af því að hugsa um allt í senn, túlka ég lokaorð sýningaskrárinnar „Það má merkja að einlægur samhugur og róttæk samkennd, fremur en rökhyggja og vísindi, veita okkur inngöngu í samfélag skynjandi vera“ sem boð um að sleppa taki á flokkun og skilgreiningum vísinda og rökhugsunar, leyfi til þess að sjá einstaka sögur í stærra samhengi og í beinum tengslum við aðrar.

Þannig stígur sýningin út fyrir rökhyggjuna sem oft helst í hendur við flokkun innan vísinda og fræðimennsku og tekst á við nútímann í formi margbreytileika innan sama rýmis. Þannig má líta á markmið sýningarinnar ekki sem andspyrnu gegn vísindum og rökhyggju heldur sem boð um að stíga út fyrir fræðilegu takmörkin sem vísindi og fræðimennska verða að setja sér og sjá verkin sem hluta af neti eða einfaldlega sem Samfélag skynjandi vera.

Eva Lín Vilhjálmsdóttir


Ljósmyndari: Kristín Pétursdóttir

  • [1]
  • [1] Tekið úr sýningarskrá
  • [1]
  • [1]
  • [1]

Pin It on Pinterest